Niedobór żelaza

dr Dariusz Szukała
źródło: dobrydietetyk.pl
Strona 1 z 2

Niedokrwistość należy do najbardziej rozpowszechnionych schorzeń wywołanych niedoborami pokarmowymi. Objawia się zbyt niskim poziomem hemoglobiny i małą ilością czerwonych krwinek. Najczęstszą przyczyną tej choroby jest niedobór żelaza, spowodowany przez:

  • zbyt małą ilością tego składnika w diecie
  • nieodpowiednie wchłanianie tego składnika
  • wzmożoną utratę na skutek krwawień

Jednym z najważniejszych czynników leczniczych w niedokrwistości jest właściwa dieta. Ta na pozór błaha, niekiedy ignorowana przypadłość może nieść za sobą wiele niebezpiecznych następstw. W przypadku niedokrwistości na tle niedoboru żelaza mamy do czynienia nie tylko ze spadkiem liczby czerwonych krwinek, ale także ryzykiem rozwoju wielu niebezpiecznych zmian ustrojowych.

Żelazo to przede wszystkim podstawowy składnik hemoglobiny – białka, którego zadaniem jest przenoszenie tlenu z płuc do wszystkich tkanek organizmu. Znajduje się tam prawie 2/3 całego żelaza zgromadzonego w ustroju. Kiedy go brakuje, zdolność krwi do zaopatrywania tkanek w życiodajny tlen ulega całkowitemu upośledzeniu. W efekcie tego komórki naszego ciała najzwyczajniej duszą się. Jeżeli głód tlenowy jest zbyt silny, może dojść do bardzo poważnych i ciężkich zaburzeń przemiany materii, wraz z upośledzeniem wszystkich czynności życiowych ustroju.

W zależności od stopnia niedokrwistości rozwijają się niepokojące zmiany chorobowe. Pierwsze sygnały to:

  • zawroty głowy
  • problemy z koncentracją
  • łatwe męczenie się
  • zaburzenia pamięci
  • słaby apetyt
  • wzmożona drażliwość
  • łamliwość paznokci
  • szorstkość skóry itp.

A więc szczególnie dotkliwie niedobór żelaza odbiera tkanka nerwowa, będąca najbardziej wrażliwą na niedotlenienie. W wyniku niedokrwistości dochodzi także do zaburzeń ze strony układu krążenia, np. bólów i kołatania serca. Aby dostarczyć tkankom potrzebne ilości tlenu, serce musi wykonać bardzo ciężką pracę. To w efekcie może prowadzić do jego osłabienia oraz powstania niewydolności krążenia.

Osłabiona odporność

Żelazo bierze nie tylko udział w wytwarzaniu czerwonych krwinek, ale także białych, które decydują o skuteczności naszego systemu odpornościowego. Niedobór żelaza powoduje m.in. zmniejszenie wytwarzania najważniejszych komórek obronnych, w szczególności limfocytów T. Stajemy się mniej odporni na wszelkiego rodzaju infekcje. Bardzo często dochodzi do zakażeń skóry i błon śluzowych grzybicą. Coraz częściej pojawia się ryzyko przeziębień i opryszczki. Żelazo wchodzi ponadto w skład wielu enzymów oraz wspomaga system niszczenia wolnych rodników. Bierze także czynny udział w metabolizmie cholesterolu i sprzyja neutralizacji szkodliwych substancji w wątrobie.

Kiedy stwierdza się niedokrwistość?

Zgodnie z definicją ustaloną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), niedokrwistość występuje wówczas, gdy stężenie hemoglobiny w krwinkach spada u mężczyzn poniżej 13 g% (130g/L), u kobiet poniżej 12 g% (120g/L). Przy ocenie hematologicznej, oprócz zawartości hemoglobiny należy także brać pod uwagę hematokryt oraz liczbę czerwonych krwinek.

Obecnie najczęstszą przyczyną niedokrwistości jest niedobór żelaza oraz innych składników krwiotwórczych w pożywieniu. Przyczyny tych deficytów bywają różne. Wzrost konsumpcji wysokoprzetworzonej żywności powoduje, że dowóz odpowiedniej ilości składników pokarmowych staje się niezwykle trudny. Bardzo często powodem niedoboru żelaza może być zbyt niskie spożycie mięsa, a także chaotyczne i nieregularne odżywianie, które wiąże się z pogorszeniem procesu trawienia pokarmów. Dodatkowo, ogarnięci manią odchudzania, aplikujemy sobie rozmaite diety odchudzające. Nie są one w stanie dostarczyć naszemu organizmowi odpowiednich ilości żelaza czy innych składników o działaniu krwiotwórczym.

Jak bardzo różne diety niskokaloryczne zubażają organizm w żelazo doskonale ilustrują badania Centrum Żywienia i Promocji Zdrowia „Dobry Dietetyk”. Ocenie sposobu żywienia poddano grupę 336 kobiet w wieku 20–40 lat, których dieta zawierała poniżej 1400 kcal. Aż u 318 z nich stwierdzono mniejszy lub większy niedobór żelaza, co stanowiło 95% przebadanej populacji. Średnie spożycie tego składnika wahało się na poziomie 6,7 mg. Przy czym bezpieczna norma dla tej grupy kobiet waha się na poziomie 14 mg. Zatem średni niedobór żelaza wyniósł aż 52%.

Nasz organizm posiada pewne zasoby żelaza na wypadek kryzysu. Są one zgromadzone m.in. pod postacią białka ferrytyny w wątrobie i śledzionie. Niestety, przy przedłużającym się deficycie żelaza, rezerwy te nie wystarczają na zbyt długo.

  • 1
  • 2